🅣🅐🅘 ရွမ္းလူမ်ဳိးတုိ႔၏ ရာသီပြဲမ်ား
တစ္ႏွစ္တြင္ ဆယ့္ႏွစ္လ ရွိသည့္အနက္ ရွမ္းလူမ်ဳိးမ်ားသည္ သူ႔လႏွင့္သူရာသီပြဲမ်ား သတ္မွတ္ ထားရွိေပသည္ ။ ဗုဒၶဘာသာကို အလြန္ ရုိေသ ကိုင္းရႈိင္းၾကေသာ လူမ်ဳိးမ်ား ျဖစ္သည့္အေလ်ာက္ ရာသီအလိုက္ က်င္းပေသာ ပြဲမ်ားမွာလည္း ဘာသာေရးႏွင့္ ယွက္ႏႊယ္လ်က္ရွိ၏ ။
ယခု ေဖာ္ျပသည့္ ရွမ္းလူမ်ဳိးတုိ႔၏ ရာသီပြဲမ်ား အေၾကာင္းသည္ ၿပီးျပည့္စုံသည္ဟု မယုူဆေစလုိပါ ။ ရွာေဖြ စုေဆာင္း မွတ္သားရသေရြ႕သာ ျဖစ္၍ လုိအပ္ျဖည့္စြက္ရန္ ရွိသည္မ်ားကို တတ္သိနားလည္ေသာ ပညာရွင္မ်ား ဆက္လက္ေရးသားၾကရန္ကုိလည္း ေမတၱာရပ္ခံလုိပါသည္။
◾ နတ္ေတာ္လ(လိန္စိင္)
ပြဲလမ္းသဘင္ အမ်ားဆုံးေသာ ရွမ္းလူမ်ဳိးတုိ႔၏ ႏွစ္ဦးကာလ ျမတ္ေသာ လေပတည္း။
ေကာက္သစ္မ်ား ရိတ္သိမ္းသူ ရိတ္သိမ္းေနၾကၿပီ။ ရိတ္သိမ္းရန္ ျပင္ဆင္သူမ်ားကလည္း ျပင္ဆင္ေနၾကခ်ိန္ျဖစ္၏ ။ အခ်ဳိ႕ကလည္း စပါးက်ီသြင္း၍ တလင္းသိမ္းၾကေလၿပီ ။ နတ္ေတာ္လဆန္း ( ၁ ) ရက္ေန႔သည္ ႏွစ္ဆန္း(၁)ရက္ေန႔ ျဖစ္သည့္အတုိင္း ႏွစ္သစ္ကူးပြဲႏွင့္ ေကာက္သစ္စားပြဲကို က်င္းပၾကသည္။ ေကာက္သစ္စားပြဲ က်င္းပရာတြင္ ေပၚဦးေပၚဖ်ား ေကာက္သစ္ဆန္မ်ားျဖင့္ ထမင္းထုပ္၊ ေခါပုတ္မ်ား ျပဳလုပ္ၿပီး ေရွးဦးစြာ ဘုရားဆြမ္းေတာ္တင္ျခင္း၊ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမ်ားသို႔ ေပးပို႔လွဴဒါန္းျခင္း ျပဳလုပ္ၾကၿပီးေနာက္ စပါးသီးႏွံ ဆန္စပါးအျဖစ္ ေရာက္ရွိေအာင္ ထြန္ယက္ေပးေသာ ကြ်ဲႏြားမ်ားကို ဂုဏ္ျပဳေက်းဇူးဆပ္ေသာ အေနႏွင့္ လူတုိ႔မစားေသာက္မီ စားဦးစားဖ်ား ထမင္း ႏွင့္ ေခါပုတ္မ်ားကို အရင္ေကြ်းေမြးၾကသည္ ။ ၿပီးမွ သက္ႀကီး ရြယ္အုိမ်ားကို ေကြ်းေမြးကန္ေတာ့ၾကသည္ ။ လူငယ္မ်ား စုေပါင္း၍ တေပ်ာ္တပါး စားေသာက္ျခင္း ျပဳၾက၏။
ရွမ္းျပည္နယ္ အေရွ႕ပိုင္းတုိင္းကမူ တစ္အိမ္လွ်င္ဆန္အနည္းငယ္၊ ဟင္းအနည္းငယ္စီ ယူေဆာင္လာၾကၿပီး အားလုံးစုေပါင္း၍ ထမင္းႏွင့္ဟင္း ေရာျပြမ္းခ်က္သည့္ ( ေခါက္တမြတ္း ) ကို တေပ်ာ္တပါး စားေသာက္ၾကသည္။၎ေနာက္ ၀ိုင္းပတ္ကာ တစ္ဦးေျခလွမ္းကို တစ္ဦးက စီးခ်က္၀ါးခ်က္ျဖင့္ လုိက္ကရေသာ ( လာမ္း၀ိန္း ) ေခၚ ယမုံးကကို ၀ုိင္းဖြဲ႔ကၾကသည္။ ဤလ၌ ရွမ္းလူမ်ဳိးတုိ႔ အျမတ္တႏုိးျပဳၾကေသာ ( ေမာက္ေကာ္န္ ) ( ၀ါ ) ( ေမာက္စိင္ ) ေခၚ ခ်ယ္ရီပန္းတုိ႔ ပြင့္လန္းရာ အခါသမယလည္း ခ်ယ္ရီပန္းသည္ အပြင့္မရွိခင္က အက်ည္းတန္ေသာ္လည္း ပန္းမ်ား ပြင့္လာခ်ိန္တြင္ မ်က္စိပသာဒတြင္ ရႈမၿငီးလွသည္ျဖစ္ရာ ေပၚဦးေပၚဖ်ား ခ်ယ္ရီပန္းမ်ားကို ဘုရားလွဴရန္ ႏွင့္ ေညာင္ေရအုိး ထုိးရန္မွအပ ခ်ဳိးဖဲ့ဖ်က္စီးျခငး္ မျပဳၾကေပ။
ေရွးအခါကာလက ေစာ္ဘြားေဟာ္နန္းမ်ား ေဆာက္လုပ္ ရာတြင္ အထြတ္အျမတ္ ျဖစ္ေသာ ထုပ္တန္း ( မုိက္ကြမ္ ) မ်ားကို ခ်ယ္ရီသားမ်ားျဖင့္ ထည့္သြင္း ေဆာက္လုပ္ရေၾကာင္း မွတ္သားရဖူး၏ ။ ရဟန္း သံဃာေတာ္မ်ားကလည္း တစ္ႏွစ္ပတ္လုံး ျပစ္မွားမိခဲ့သမွ်ကို ( ပြဳိင္း၀ါတ္ ) ေခၚ ၀တ္ေျဖပြဲ ( ၀ါ ) အာပတ္ေျဖပြဲမ်ားကို တခမ္းတနား ျပဳလုပ္ၾကေလသည္ ။ ေကာက္သစ္လည္း စေပၚ၊ လယ္ယာလုပ္ငန္းခြင္မွလည္း အားလပ္ခ်ိန္ျဖစ္သည့္ အေလ်ာက္ ေသဆုံးသြားၿပီျဖစ္ေသာ မိမိတုိ႔ ေဆြမ်ဳိးမိဘမ်ား ၊ အဖိုးအဖြားမ်ားအား ရည္စူး၍ ရပ္ေ၀း ရပ္နီးရွိ ေဆြမ်ဳိးဉာတိမ်ား စုေပါင္းလ်က္ ေသဆုံးသြားသူမ်ား အတြက္ ဆြမ္းေကြ်း အမွ်တမ္းေ၀ျခင္း ၊ ပိဋကတ္ စာေပလွဴဒါန္းျခင္းမ်ား ျပဳၾက၏။
◾ ျပာသုိလ(လိန္ကမ္)
ေရွာင္ၾကဥ္ေသာလ ( သုိ႔မဟုတ္ ) ( လိန္ကမ္ ) အေထာက္အကူျပဳေသာ လ ဟုဆုိသည္ ။ ဤလတြင္ မိမိတုိ႔ပိုင္ ဥစၥာပစၥည္းမ်ားကို အျပင္သို႔ ထုတ္ျခင္း မျပဳၾကေပ။စပါးက်ီ အတြင္းရွိ စပါးမ်ားကိုပင္ ထုတ္ေရာင္းခ်ျခင္း ၊ မီးဖုိ မွ ျပာမ်ား သြန္ျခင္းႏွင့္ အုိးသစ္ အိမ္သစ္ ထူေထာင္ျခင္းမ်ားကို ေရွာင္ၾကဥ္ၾကရသည္။ ခ်မ္းေအးေသာ ေဆာင္းကာလ ေဟမႏ ၱရာသီျဖစ္သည္ႏွင့္အညီ သုိင္း ၊ ဗန္တုိ ၊ ဗန္ရွည္သင္ပြဲမ်ား ၊ ေဆးမင္ေၾကာင္ ထုိးပြဲမ်ား က်င္းပ၏။
◾ တပို႔တြဲလ(လိန္ဆမ္)
သုံးလပုိင္းဟု အဓိပၸါယ္ရသည္။ ( ေခါက္ယာဂု ) ေခၚ ေကာက္ညႇင္းႏွင့္ ၾကံသကာ ေရာ၍ ေပါင္းၿပီး ႏွမ္း ၊ ေျမပဲဆံ ၊ သစ္ၾကားသီး ၊ အုန္သီးစသည္မ်ားျဖင့္ ျပဳလုပ္ထားေသာ ရွမ္း ထမနဲမ်ားကို တစ္အိမ္ႏွင့္ တစ္အိမ္ အျပန္အလွန္ ေပးကမ္းေ၀ငွျခင္း၊ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမ်ားသို႔ ေပးပို႔လွဴဒါန္းျခင္း ၊ အုိးစည္ ဗုံေမာင္းမ်ား ေပ်ာ္ရႊင္စြာ တီးခတ္ ကခုန္ၾကျခင္း ၊ ဥပုသ္ သီတင္းသီလ ေဆာက္တည္ျခင္းမ်ား ျပဳၾက၏။
◾ တေပါင္းလ(လိန္ဆီ)
ေလးလပိုင္း ျဖစ္သည္ ။ တေပါင္း ဘုရားပြဲေတာ္မ်ားကို စည္ကားသုိက္ၿမိဳက္စြာ က်င္းပေလ့ရွိသည္ ။ ရပ္ေ၀းရပ္နီးမွ ဘုရားဖူးမ်ား စုံလွေပသည္ ။ လယ္ယာလုပ္ငန္းခြင္ အားလပ္၍ ေငြေပါခ်ိန္ျဖစ္ရာ စုေပါင္းရွင္ျပဳ ရဟန္းခံပြဲမ်ားမွာလည္း ေနရာမလပ္ျဖစ္၏။ ရွမ္းျပည္ ေျမာက္ပုိင္းတုိင္း ဘုရားပြဲေတာ္မ်ားအနက္ ေဘာ္ႀကိဳတေပါင္းပြဲ၊ သိႏၷီ တေပါင္းပြဲ ႏွင့္ လားရႈိး မန္ဆူ တေပါင္းပြဲ မ်ားမွာ ၾကက္ပ်ံမက် စည္ကားလွေပသည္။
◾ တန္ခူးလ(လိန္ဟာ့)
ငါးလပုိင္း သႀကၤန္သမယျဖစ္၏ ။ သႀကၤန္မက်မီ တစ္ရက္ အႀကိဳေန႔တြင္ လွဴဖြယ္တန္းဖြယ္ ပစၥည္းမ်ား ၊ မုန္႔ဖက္ထုပ္ျပဳလုပ္ရန္ ဖက္မ်ား ၀ယ္ျခင္း ႏွင့္ စပါး(သို႔မဟုတ္) ေျပာင္းဖူးေစ့မ်ား ေလွာ္၍ ေပါက္ေပါက္ျပဳလုပ္ျခင္းမ်ား ျပဳၾကသည္။ ညေနပိုင္းတြင္ အိမ္တြင္ျဖစ္ေစ ၊ ေရေခ်ာင္းကမ္းစပ္မ်ား၌ ျဖစ္ေစ မုန္႔ထုပ္ မုန္႔ေပါင္းျခင္း၊ တေပ်ာ္တပါး ၀ိုင္းဖြဲ႔ စားေသာက္ျခင္းမ်ား ျပဳၾက၏ ။ မုန္႔ထုပ္မုန္႔ေပါင္းရာသို႔ တစ္အိမ္ႏွင့္ တစ္အိမ္ ၀ိုင္း၀န္းကူညီျခင္းမ်ား ျပဳၾကေလသည္ ။ သႀကၤန္ အက်ေန႔တြင္ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းသို႔ သြားေရာက္၍ လွဴဖြယ္ပစၥည္းမ်ား လွဴဒါန္းကာ ဥပုသ္သီတင္းေဆာက္တည္၊ တရား ဓမၼ နာယူျခင္းမ်ား ျပဳၾက၏ ။ (ရွမ္းလူမ်ဳိးတုိ႔သည္သႀကၤန္အက်ေန႔ကို အထြတ္အျမတ္ထားၾကၿပီး ေရကစားျခင္း မျပဳၾကေပ။)
သႀကၤန္ အၾကတ္ေန႔ ၊ ဤေန႔ကို ( ၀မ္းေနာက္ ) ရက္ပုပ္ဟုယူဆကာ သစ္၀ါးခုတ္ျခင္း၊ ဆန္ဖြတ္ ေမာင္းေထာင္းျခင္း မျပဳၾကဘဲ သူေတာ္စင္မ်ားက ဥပုသ္သီတင္းေဆာက္တည္၍ က်န္လူမ်ားက ေအးေအးလူလူ အနားယူၾကသည္ ။ ေရကစားျခင္းလည္း မျပဳၾကေပ။
တံငါ မုဆုိးမ်ားကမူ ဤေန႔ ဤရက္တြင္ ေတာေစာင့္ ေတာင္ေစာင့္နတ္၊ ေရေစာင့္ ေျမေစာင့္နတ္မ်ား ၊ ဥပုသ္ေဆာင္ ၀င္ေနၾကသျဖင့္ သားငါး တိရစၦာန္မ်ားကို မေစာင့္ေရွာက္ၾကဟု အယူရွိၿပီး ေတာလုိက္ ငါးဖမ္းျခင္း ျပဳလုပ္ၾက၏။ သို႔ရာတြင္ ေဆးရုံအမႈထမ္းမ်ား၏ မွတ္သား ေျပာၾကားခ်က္ အရမူ ဤေန႔တြင္ ထုိသူမ်ား အေပ်ာ္က်ဴးမႈေၾကာင့္ အခ်င္းခ်င္း မွားယြင္း ပစ္ခတ္ဒဏ္ရာရျခင္း ၊ ေရနစ္ျခင္းမ်ား အမ်ားဆုံးေတြ႔ရ၏။ သႀကၤန္ အတက္ေန႔ကို ေန႔ေကာင္းရက္သာ မဂၤလာအခါ ဟုဆုိကာ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္း
သို႔သြား၍ ရဟန္းစုံ သံဃာစုံ ကန္ေတာ့ျခင္း၊ တစ္ရြာႏွင့္ တစ္ရြာ သြားေရာက္လည္ပတ္၍ မုန္႔ဖက္ထုပ္မ်ား အျပန္အလွန္ေပးေ၀ျခင္း၊ ေရကစားျခင္း ျပဳၾကသည္။ ေရကစားၾကရာတြင္ သမီးပ်ဳိမ်ားရွိရာ အိမ္သို႔ လူပ်ဳိကာလသားမ်ား လာေရာက္ေရကစားခြင့္ေရပက္ခြင့္ ေတာင္းလွ်င္ သမီးရွင္မိဘမ်ားက ၾကည္ၾကည္ျဖဴျဖဴ ေရပက္ခြင့္ေပးရ၏။ မဟုတ္ပါက “ ခင္ဗ်ားတုိ႔ သမီးေတာ့ သႀကၤန္ေရ မထိရရင္ တစ္ႏွစ္ေတာ့ အရြယ္လြန္အုံးမွာဘဲဗ်ဳိ႕ ” ဟု ေလွာင္ေျပာင္ျခင္း ခံၾကရသည္ ၊ သႀကၤန္တက္ၿပီးေနာက္ေန႔ (ျမန္မာႏွစ္ဆန္းတစ္ရက္ေန႔ ) တြင္ ထမင္းထုပ္ ဟင္းထုပ္မ်ားျဖင့္ လူႀကီးမိဘမ်ားကို သြားေရာက္ ေကြ်းေမြးကန္ေတာ့ျခင္း ၊ တစ္ရြာႏွင့္ တစ္ရြာ မုန္႔ထုပ္မ်ား ေပးပို႔ ဂါရ၀ျပဳျခင္း၊ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမ်ားသို႔ သြားေရာက္ ကန္ေတာ့ လွဴဒါန္း ဒါနျပဳျခင္းမ်ား ေဆာင္ရြက္ၾက၏။
ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမ်ားမွာ ဘုရားေရသပၸယ္၍ ျပန္လာသူမ်ားကုိ အျပန္ လမ္းတစ္ေလွ်ာက္တြင္ လူငယ္လူရြယ္မ်ားက ( ကန္ေတာ့နမ့္ခါ ) “ ေရကန္ေတာ့ပါရေစ ခင္ဗ်ာ ” ဟု ယဥ္ေက်းသိမ္ေမြ႔စြာ ခြင့္ပန္ကာ ေရပက္ဖ်န္းၾကေလသည္ ။ ေရကစားရာတြင္ ဦးေခါင္း ဆံပင္ကို ေရမထိေစရန္ အထူးဂရုစုိက္ၾကရ၏။ ေအာက္ပိုင္းကိုသာ ေရေလာင္းၾကရၿပီး ညစ္ညမ္း မသန္႔ရွင္းေသာ ေရမ်ားျဖင့္ပက္ျခင္း ၊ ႏွမခ်င္း မစာနာ ဆူညံစြာ ေအာ္ဟစ္ေလွာင္ေျပာင္မႈမ်ားကို အထူးေရွာင္ရွားၾကေပသည္။
ညပုိင္းတြင္ ေပ်ာ္ရႊင္တတ္သူမ်ားက ဖုိးသူေတာ္ရုပ္ ၊ ရေသ့ရုပ္ ၊ ရွင္ေလာင္းရုပ္မ်ား ျပဳလုပ္လ်က္ အုိးစည္ဗုံေမာင္းမ်ား တီးခတ္ကာ တစ္အိမ္တက္ဆင္း ေကာင္းခ်ီးေပး ေပ်ာ္ရႊင္ပြဲမ်ား ျပဳၾက၏ ။ အိမ္ရွင္အား က်န္းမာခ်မ္းသာ၍ စည္းစိမ္ဥစၥာ ရတနာေရႊေငြ ဆထက္ထမ္းပိုး တုိးတက္ေစေၾကာင္း ဆုမြန္ေကာင္းမ်ား ေတာင္းကာ အိမ္ရွင္၏ ဆႏၵအတုိင္း ( ကြမ္းမတ္ ) ေခၚ အမွာစကား ေတးသီခ်င္းမ်ား ဆုိျပရသည္။
သႀကၤန္ မုန္႔ဖက္ထုပ္သည္ ၾကာေလ ေကာင္းေလ ေဟာင္းေလ သစ္ေလ ဆုိသည့္ပမာ ရက္ၾကာသြား၍ မုန္႔မ်ား မာေတာင့္သြားသည့္တုိင္ စားရသူမ်ားအတြက္ မၿငီးေငြ႔ႏုိင္ေအာင္ျဖစ္၏ ။ ထုိ႔ေၾကာင့္ အိမ္သို႔ လာေရာက္ ေကာင္းခ်ီးေပး ဆုမြန္ေတာင္းသူတီးခတ္ ကခုန္သူမ်ားကို မုန္႔ဖက္ထုပ္မ်ား ျပန္ေပါင္း၍ တဖုံ ၊ မီးကင္၍ တစ္မ်ဳိး၊ ေရေႏြးၾကမ္းအုိးမ်ားျဖင့္ တည္ခင္း ဧည့္ခံ ေကြ်းေမြးၾကေလသည္။
◾ ကဆုန္လ(လိန္ဟုတ္းက္)
ေျခာက္လဟူ၍ျဖစ္၏ ။ ကဆုန္ ေညာင္ေရသြန္းျခင္း ၊ ဥပုသ္သီတင္း ေဆာက္တည္ျခင္း ႏွင့္ စုေပါင္း ရဟန္းခံ ရွင္ျပဳပြဲမ်ား ၊ ဓမၼ သဘင္ပြဲမ်ား ျပဳၾကသည္။
◾ နယုန္လ(လိန္စိတ္း)
ခုနစ္လပုိင္းဟု အဓိပၸါယ္ရ၏ ။ ၀ါ၀င္ေတာ့မည္ ျဖစ္သျဖင့္ ရဟန္းခံရွင္ျပဳပြဲမ်ား ၿခိမ့္ၿခိမ့္သဲ က်င္းပၾကသည္ ။ ရွင္ျပဳပြဲမ်ားကို သုံးေလးရက္ၾကာမွ် စည္ကားခမ္းနားစြာ ေကြ်းေမြး ဧည့္ခံလ်က္ ျပဳလုပ္ၾက၏ ။ ရွင္ျပဳပြဲ ပထမေန႔တြင္ ပြဲ၀င္ တရားဓမၼ နာယူၾက၍ ဒုတိယေန႔၌ ရွင္ေလာင္းျပပြဲ ၊ ဧည့္ပရိသတ္မ်ား ဧည့္ခံ ေကြ်းေမြးပြဲႏွင့္ တတိယေန႔တြင္ သကၤန္းဆည္းျခင္း ၊ ေရစက္သြန္းခ်အမွ်ေ၀ျခင္း ျပဳၾကသည္ ။ စတုတၳေန႔ နံနက္တြင္ကား ရွင္မည္ခံပြဲ ၊ အလွဴ႕ဒကာ ၊ အလွဴ႕အမတုိ႔အား ဒါနရွင္ ဘြဲ႔ အမည္ေပးအပ္ပြဲျပဳၾက၏ ။ ရွင္ေလာင္းျပပြဲ က်င္းပေသာေန႔တြင္ ရွင္ေလာင္းမ်ားကို ပခုံးထက္တင္၍ အုိးစည္ဗုံေမာင္း တီးခတ္ကာ ရွင္ေလာင္းအက ၿပိဳင္ပြဲမ်ားလည္း တေပ်ာ္တပါး က်င္းပၾကသည္။
အလွဴပြဲသို႔ အျခားရပ္ရြာမွ လာေရာက္သူမ်ားသည္ အကူပစၥည္းမ်ားႏွင့္ အတူရြာျပင္တြင္ ေခတၱ စခန္းခ် ရပ္နားေနၾကရၿပီး ေန၀င္မိုးခ်ဳပ္သည့္ အခ်ိန္က်မွ ေသနတ္ ေဗ်ာက္အုိးမ်ား ပစ္ေဖာက္လ်က္ အုိးစည္ဗုံေမာင္းမ်ား တီးခတ္ကာ ရြာတြင္းသို႔၀င္လာၾကေလသည္။
ရြာခံ အလွဴ႕ရွင္ဘက္ကလည္း ေသနတ္ေဗ်ာက္အုိးမ်ား ျပန္လည္ပစ္ေဖာက္ျခင္း ၊ အုိးစည္ဗုံေမာင္းမ်ား တီးခတ္ ကခုန္လ်က္ ရြာအ၀င္၀မွ ႀကိဳဆုိ ေခၚေဆာင္လာၿပီး အစားအေသာက္မ်ားျဖင့္ ဧည့္ခံေကြ်းေမြးၾက၏ ။
◾ ၀ါဆုိလ(လိန္ပ်တ္)
ရွစ္လပုိင္းတည္း ။ လျပည့္ေန႕တြင္ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းသို႔ သြားေရာက္ အလွဴဒါနျပဳကာ ဥပုသ္သီတင္း ေဆာက္တည္ၾကသည္။
ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းတြင္ လူငယ္အမ်ဳိးသမီးမ်ားက ဥပုသ္သီလ ယူသူမ်ားအား ထမင္းထုပ္ ၊ ဟင္းထုပ္မ်ား ကမ္းလွမ္း ေကြ်းေမြးၾက၏ ။ ၎ေနာက္ စားၾကြင္းစားက်န္မ်ားကို စုေပါင္းသိမ္းဆည္းကာ တေပ်ာ္တပါး ၀ိုင္းဖြဲ႔စားေသာက္ၾကသည္ ။ စားၾကြင္းစားက်န္မ်ား သိမ္းဆည္း စုေပါင္းစားေသာက္ၾကျခင္းမွာ လူႀကီးသူမမ်ားအေပၚ ေလးစားရုိေသျခင္းကို ျပသၾကျခင္းျဖစ္၏ ။ ဥပုသ္သည္မ်ားကလည္း လူငယ္မ်ားကို အသက္ရွည္ရာ အနာမဲ့ေၾကာင္း ဆုေတာင္းေပးၾကသည္ ။ ေငြေၾကးတတ္ႏုိင္သူမ်ားက ေက်ာင္းသုိ႔ လာေရာက္သူမ်ား လူေစ့သက္ေစ့ လူတစ္ဦးလွ်င္ ေငြတစ္မတ္က် ေပးကမ္းလွဴဒါန္းၾကသည္။ (မတ္)ဆုိေသာ စကားလုံးသည္ အသိအမွတ္ျပဳျခင္းဟု အဓိပၸါယ္ရ၏ ။
ဘယေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္ လုပ္ကိုင္သူမ်ားသည္ ဥပုသ္သီလ ေဆာက္တည္သူမ်ားကို ေဆး၀ါးမ်ား ေပးကမ္းလွဴဒါန္းဒါနျပဳၾကသည္။
◾ ၀ါေခါင္လ(လိန္ေကာက္)
ကိုးလပိုင္း ျဖစ္၏ ။ ၀ါေခါင္လကြယ္ေန႔ ညသည္ တစ္ႏွစ္အတြင္း အေမွာင္မုိက္ဆုံး အခ်ိန္ဟုဆုိသည္ ။ ၎ေန႔ ညပိုင္းတြင္ ထင္းရွဴးမီးတုိင္ ဆီမီးဖေယာင္းတုိင္မ်ားကို ရပ္ရြာ၏ အထင္ကရ ေတာင္မ်ား သစ္ႀကီး ၀ါးႀကီးမ်ား၌ ထြန္းညႇိၾက၏ ။
◾ ေတာ္သလင္းလ(လိန္ဆစ္းမ္)
ဆယ္လပုိင္းတည္း ။ မိမိတုိ႔ ကိုးကြယ္ေသာ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမ်ားအတြက္ တစ္ႏွစ္တာ လုိအပ္မည့္ ပစၥည္းမ်ားကုိ လျပည့္ေန႔တြင္ စုေပါင္းလွဴဒါန္းပြဲ ျပဳလုပ္ၾက၏။
ၿမိဳ႕ေစာင့္ ရြာေစာင့္နတ္စင္မ်ားကို မြမ္းမံျပင္ဆင္ျခင္း ၊ ကန္ေတာ့ျခင္း ျပဳၾကသည္ ။
◾ သီတင္းကြ်တ္လ(လိန္ဆင္းလိန္ဆင္းေအးတ္)
ဆယ္တစ္လပုိင္း ျဖစ္၏ ။ အိမ္တုိင္းတြင္ ( ခ်ိန္ဆန္ပုတ္ ) ေခၚ သင္ပုတ္စင္( ရွင္ဥပဂုတ္စင္ ) မ်ားထုိး၍ မိမိတုိ႔ လယ္ယာျခံေျမထြက္ သစ္သီး၀လံ ၊ စပါးမ်ား ခ်ိတ္ဆြဲျခင္း ၊ သင္ပုတ္စင္ေဒါင့္တြင္ ၾကံရြက္ ငွက္ေပ်ာရြက္မ်ား စုိက္ျခင္းႏွင့္ လျပည့္ေန႔ မနက္ေစာေစာတြင္ အိမ္ရွိအိမ္သား အားလုံးတုိ႔က ဆြမ္းကပ္ျခင္း ၊ ကန္ေတာ့ျခင္းျပဳၾကသည္ ။ လျပည့္ အဖိတ္ေန႔ ညမွ လျပည့္ေက်ာ္ တစ္ရက္ထိ မိမိတုိ႔ အိမ္ရွိ ပန္းကန္ခြက္ေယာက္မွအစ ပရိေဘာဂပစၥည္းပစၥယအစုံ၊ ေရတြင္းေရကန္ ၊ အိမ္သာ ၊ ေလွကားထစ္မွစ၍ ဆီမီးမ်ား ထြန္းညိႇေပးၾက၏။
လျပည့္ေန႔တြင္ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းသို႔ သြားေရာက္ လွဴဒါန္းကန္ေတာ့ကာ သီတင္းသီလ ေဆာက္တည္ၾကသည္ ။ အခ်ဳိ႕ေဒသမ်ား၌ နတ္ျပည္မွ လူ႔ျပည္သို႔ ျမတ္စြာဘုရား ၾကြလာဟန္ျဖင့္ ျမင့္မုိရ္ေတာင္သဖြယ္ စင္ျမင့္ႀကီးေဆာက္ၿပီး ရဟန္းသံဃာေတာ္မ်ား တက္ေရာက္ေစကာ ေလွကားထစ္မွ ၾကြဆင္းလာစဥ္ ေအာက္မွ ဒကာ ဒကာမမ်ားက ေစာင့္၍ ဆြမ္းေလာင္းျခင္း ျပဳၾက၏။
လူငယ္လူရြယ္မ်ားက ထမင္းထုပ္၊ ဟင္းထုပ္၊ စားေသာက္စရာမ်ားျဖင့္ ဆရာမိဘမ်ားထံ သြားေရာက္ ေကြ်းေမြး ကန္ေတာ့ၾကသည္ ။ ညအခါ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းသို႔ လာေရာက္သူမ်ားကို ေကာက္ညႇင္းေပါင္း ၊ ဆီထမင္း ၊ ေရေႏြးၾကမ္းမ်ား ေကြ်းေမြးဒါနျပဳျခင္း ၊ တုိးနယား ၊ ကိႏၷရာ ၊ သိုင္းအကမ်ား ကျပေျဖေဖ်ာ္ျခင္း ျပဳၾကသည္ ။
◾ တန္ေဆာင္မုန္းလ(လိန္ဆစ္ပ္ေဆာင္)
ဆယ့္ႏွစ္လ ။ ရွမ္းလူမ်ိဳးတို႕ ၏ တစ္ႏွစ္တာ ေနာက္ဆံုးျဖစ္၏ ။ ေကာင္းကင္ အဇဋာတစ္ခြင္ ၾကယ္တာရာနကၡတ္ စံုလင္သည့္ အျပင္ သစ္သီး၀လံ၊ ပန္းမန္တုိ႔ အစုံလင္ဆုံးေသာ အခါသမယ ျဖစ္သည္။ စပါးသီးႏွံ ၊ ေရႊေရာင္လွ်ံကာ ေလယူရာတိမ္း ယိမ္းႏြဲ႔လႈပ္ရွားေနပုံမ်ားကို ၾကည့္ကာ စိုက္ပ်ဳိးသူ လယ္ယာဦးႀကီးမ်ား တစိမ့္စိမ့္ၾကည့္ကာ ၾကည္ႏူးရသည့္အခါလည္း ျဖစ္၏။
ဤလ၌ စပါးသီးႏွံမ်ား ရိတ္သိမ္းရန္ ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္မႈမ်ား ျပဳလ်က္ ေကာက္သစ္ႀကိဳဆုိပြဲ ျပဳၾကသည္။
သင္ျဖဴးေကာ္ေဇာခင္း ၊ ရာဇမတ္ကာလ်က္ စင္ထုိးၿပီး စာေတာ္ဖတ္ စာေရးမ်ားက ( လိတ္ပူဖန္ေခါက္ ) ေခၚ ဆန္၀ဉာဏ္အဖုိးႏွင့္ ေနာင္ႏွစ္မ်ားတြင္ စပါးသီးႏွံ ပိုမုိထြက္ရွိေရး အတြက္ ဆုေတာင္းျခင္း ျပဳၾက၏။
ရွမ္းစာဆုိေတာ္ႀကီး ( စ၀္ကန္းေဆ ) သည္ တန္ေဆာင္မုန္း လဆန္း တစ္ရက္ေန႔တြင္ ဖြားသန္႔စင္ၿပီး အျခားအျခားေသာ ရွမ္းစာဆုိေတာ္ႀကီးမ်ားမွာလည္း ဤ တန္ေဆာင္မုန္းလ အတြင္း ေမြးဖြားၾကသည္ျဖစ္၍ လဆန္းတစ္ရက္ေန႔မွ လကြယ္ေန႔အထိ စာဆုိေတာ္လ အျဖစ္တခမ္းတနား က်င္းပၾကသည္။
( ၀မ္းခူးေမာ္ ) စာဆုိေတာ္ေန႔ က်င္းပျခင္းမွာ ၎တုိ႔ေရးသားထားခဲ့ေသာ ပိဋကတ္စာေပ ၊ သုတၱန္ေဒသနာ ဆုံးမစာမ်ားကို မွတ္သားနာယူရသျဖင့္ ဂုဏ္ေက်းဇူးကို ေအာက္ေမ့သတိရေသာအေန ျဖစ္သည္။
စာဆုိေတာ္ႀကီးမ်ား ကြယ္လြန္ မရွိေတာ့သည္ျဖစ္ေသာ္လည္း သူတုိ႔၏စာ ၊ သူတုိ႔၏ ဆုံးမစကားမ်ားသည္ ယခင္က ရွိခဲ့သလုိ ယခုလည္း ရွိေန၏ ။ ေနာင္တြင္လည္း ဆက္လက္၍ တည္တံ့ေနဦးမည္ဟူ၍ ျဖစ္ပါသတည္း ။
စုိင္းညြန္႔ေမာင္(လားရႈိး)
မွတ္ခ်က္။ ။၁၉၇၄-ခုႏွစ္၊ ဒီဇင္ဘာလထုတ္ သံလြင္ဦး မဂၢဇင္း စာမ်က္ႏွာ(၂၃ မွ ၂၆ထိ)၌ လာရွိေသာ ေဆာင္းပါးကိုျပန္၍ စာစီရုိက္ထားပါသည္။
